Category Matura

Władysław Warneńczyk

Królem Polski został dziesięcioletni Władysław, ale me on sprawował rządy, lecz w jego imieniu matka Zofia i panowie krakowscy z biskupem Zbigniewem Oleśnickim na czele. Właściwie sam biskup najczęściej decydował o sprawach państwowych. W XIII wieku w Azji Mniejszej pojawili się Turcy osmańscy. Ziemie, na których organizowali swe państwo, należały niegdyś, w starożytności, :o cesarstwa rzymskiego. Później, po podzieleniu cesarstwa na dwie części, powstało tam cesarstwo bizantyjskie ze stolicą w Konstantynopolu nad Bosforem – cieśniną Morza Czarnego. Konstantynopol dawniej nazywany był Bizancjum – stąd nazwa cesarstwa. Turcy podbijali ziemie bizantyjskie, = w końcu XIV wieku, ominąwszy Konstantynopol, wtargnęli do Europy. Wojska tureckie budziły postrach w państwach południowoeuropejskich...

czytaj więcej

Szkoła księdza Konarskiego

Nie sądźmy jednak, że w tych ponurych czasach ciemnoty i złych rządów nikt nie chciał ratować ojczyzny. Byli ludzie mądrzy i mówili, co trzeba robić, aby chronić Rzeczpospolitą przed upadkiem. Wyjaśniali szlachcie, dlaczego sąsiedzi są zainteresowani utrzymaniem bałaganu w Polsce, choć swoje państwa wzmacniają. Przekonywali, że krajowi grozi utrata wolności, jeśli zgodnie nie zostaną przeprowadzone reformy. Proponowano przede wszystkim zlikwidowanie liberum veto i wolnej elekcji. Gdy nie będzie liberum veto, żaden niemądry czy przekupiony poseł nie sprzeciwi się uchwaleniu pożytecznych ustaw. A jeśli nie będzie wolnych elekcji, państwa ościenne przestaną decydować, kto ma zostać naszym królem, bo tron będzie dziedziczony...

czytaj więcej

Jak wybierać króla?

Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572 roku. Wkrótce wieść o śmierci króla rozeszła się po całym kraju, I wielkie miasta ze stołecznym Krakowem, i najmniejsze wioski, i lud polski, i litewski, cale społeczeństwo Rzeczypospolitej pogrążyło się w głębokiej żałobie. Tak przecież bywało i dawniej w podobnych sytuacjach, lecz dotąd żadna śmierć panującego nie wywołała tyle niepokoju, poczucia bezradności i najczarniejszych przepowiedni. Umarł ostatni z Jagiellonów. Wybór nowego króla wiązał się z dużymi trudnościami, Szlachta musiała samodzielnie ustalić tok postępowania po śmierci monarchy. Przede wszystkim należało określić sposób wyboru. Panowała ogólna niezgoda między magnaterią a szlachtą w sprawie wyznaczenia zastępcy króla na czas bezkrólewia...

czytaj więcej

Pod zaborami

Chłopi woleli składać taki rodzaj opłaty za użytkowaną ziemię, bo mogli więcej czasu poświęcić na pracę we własnym gospodarstwie. Zyskiwał na tym również szlachcic, gdyż za otrzymane pieniądze mógł wynająć ludzi, którzy pracowali lepiej niż chłopi pańszczyźniani, zmuszani do bezpłatnej pracy. W unowocześnionych folwarkach już nie potrzebowano tak wielu pracowników, ponieważ stosowano lepsze narzędzia: zamiast sierpów – kosy, zamiast drewnianych zębów przy bronach – zęby żelazne, zamiast zwykłych szufli do czyszczenia ziarna – młynki zastępujące pracę kilku ludzi. Dzięki lepszemu nawożeniu ziemi uzyskiwano wyższe plony. Oczywiście, wszystkie te zmiany dopiero zostały zapoczątkowane, ale ci, którzy j e wprowadzali, zyskali wkrótce wielu naśladowców...

czytaj więcej

Prawdziwy król

Król Stefan pragnął naprawdę rządzić, a nie ulegać we wszystkim szlachcie. Był przekonany, ze dobrze zna zarówno swoje powinności, jak i potrzeby kraju. Nie znosił sprzeciwu. Pewnego razu powiedział w sejmie: .Jestem waszym prawdziwym królem, a niemalowanym, Będę panował i rozkazywał. Bądźcie sobie stróżami swojej wolności, ale nie myślcie, że jesteście moimi nauczycielami”. Nie tylko słowa, lecz także czyny króla świadczyły o j ego energii i surowości wobec warchołów. Karał nawet magnatów, gdy na to zasłużyli. Jeszcze w czasie krótkiego panowania Henryka Walezego magnat Samuel Zborowski został skazany przez sąd na pozbawienie praw i wygnanie z kraju, ponieważ wywołał awanturę na sejmie koronacyjnym, zabijając szlachcica, z którym miał sprzeczkę...

czytaj więcej

Posłowie cesarscy w Wilanowie

Imię Jana III Sobieskiego kojarzy się często z Wilanowem, Wieś Wilanów zakupił król w 1677 roku i zbudował w niej swoją rezydencję. Pałac i ogród zaprojektował architekt włoski Augusto Locci. On też kierował robotami, mając do pomocy artystów cudzoziemskich i polskich. Wilanów był nie tylko siedzibą rodziny królewskiej i dworu, ale stanowił jakby wielkie muzeum, w którym znalazły się rzeźby, obrazy, kobierce, pamiątki po wielkich wodzach i królach oraz niezliczone trofea wojenne pochodzenia tureckiego i tatarskiego. Umieszczono w nim wschodnie stroje, ozdoby, meble, uprząż, broń i naczynia, Do dziś zachowało się wiele z tych pamiątek w polskich muzeach, a zwłaszcza w Wilanowie...

czytaj więcej

Wojna o koronę

Radość z powodu pomyślnie zakończonej elekcji trwała krótko, gdyż trzy dni później niezadowoleni Zborowscy z całym swym stronnictwem wybrali na króla Maksymiliana Habsburga. Cóż z tego, że był to czyn bezprawny, skoro buntownicy mieli wojsko. Na początku października przybył do Gdańska Zygmunt Waza. Rozpoczął się wyścig do Krakowa – miejsca koronacji królów polskich. Od południowego zachodu zbliżał się do stolicy Maksymilian, któremu towarzyszyły własne wojska oraz orszak przychylnych mu magnatów polskich...

czytaj więcej

Polska „spichlerzem Europy”

W tak dogodnych warunkach sprzedawano za granicę bardzo dużo płodów rolnych. Tak dużo, że szesnastowieczna Polska zyskała miano spichlerza Europy. Szlachta potrzebowała wielu chłopów do pracy w swych gospodarstwach. Otrzymywali om w użytkowanie kawałek ziemi, za co płacili w tym czasie przede wszystkim pracą. Była to praca dla pana, czyli pańszczyzna. Początkowo chłopi odrabiali na polu pańskim niewiele dni w roku, ale w 1520 roku sejm szlachecki uchwalił, że odtąd każdy musi odpracować co najmniej jeden dzień w tygodniu co najmniej, a więc właściciel folwarku mógł żądać więcej. Im częściej odrywano chłopa od jego zagrody, tym gorzej gospodarował on u siebie. Bogacił się szlachcic...

czytaj więcej

Książę Kazimierz odnawia państwo

Wydarzenia w Polsce wzbudziły niepokój sąsiadów. Bunt ludu mógł się przecież rozprzestrzeniać. W 1039 roku powrócił z wygnania książę Kazimierz w asyście pięciuset rycerzy przydzielonych mu przez cesarza. Pomoc w odbudowie państwa zaofiarował Polakom również książę ruski, Możni panowie, mając w pamięci rebelię swoich poddanych, uznali wreszcie, że tylko silna władza książęca może ich ochronić, i z ulgą przyjęli powrót księcia. Jedynie Masławie zamierzał ustąpić z Mazowsza, ale Kazimierz miał pilniejsze zadania niż rozprawa z nim. Musiał zająć się odbudową państwa polskiego. Nie zdołał od razu podźwignąć zrujnowanych grodów, zwłaszcza Gniezna. Dlatego swoją główną siedzibę urządzi! w Krakowie na Wawelu. Odtąd Kraków uznawany był za nową stolicę Polski...

czytaj więcej

Trudne położenie Polski

Polska znalazła się jednak w trudnym położeniu. Henryk II zawarł przymierze z księciem ruskim Jarosławem Mądrym. Jarosław bardzo ochoczo wy-stąpił przeciw księciu polskiemu, który wcześniej zrzucił go z tronu kijowskiego i osadził na nim Świętopełka – swego zięcia, a brata Jarosława. Polska musiała więc prowadzić wojnę na dwóch krańcach państwa. Jej wojska jednak dzielnie stawiły czoło wrogom i odniosły zwycięstwo. Największym wydarzeniem tego etapu wojny była obrona Niemczy w 1017 roku. Niemcy walczący wspólnie z Wieletami podciągnęli poci mury obronne machiny oblężnicze i miotające...

czytaj więcej

Wyprawa Bolesława na Ruś

Na początku XI wieku stosunki Polski z Rusią układały się dość dobrze mimo sporów o ziemie pograniczne. Można nawet mówić o przyjaźni dwóch sąsiadujących, ze sobą państw słowiańskich. Utrwaleniu przyjaźni zdawało się początkowo sprzyjać małżeństwo córki Bolesława z księciem Świętopełkiem. Na Rusi trwał jednak spór o władzę między braćmi, Jarosławem i Świętopełkiem. Aby pozbyć się brata, Jarosław poparł Niemców podczas wojny z Polską. Ta rywalizacja zakończyła się zwycięstwem Jarosława – zasiadł on na tronie kijowskim, a Świętopełka wygnał z kraju. Wydarzenie to było przyczyną wyprawy Bolesława Chrobrego na Ruś. Wyruszył wspomagany posiłkami niemieckimi w liczbie trzystu rycerzy. Do spotkania doszło nad Bugiem...

czytaj więcej