Category Nauka

Znawca sztuki

Stanisław August był prawdziwym znawcą malarstwa. Odwiedzał często pracownię i prowadził rozmowy z malarzami, oceniał ich prace, doradzał, przedstawiał swoje życzenia. Bardzo zachęcał malarzy do utrwalania na płótnie wielkich wydarzeń z historii Polski, Bacciarellemu polecił namalować poczet królów polskich. Król nie żałował pieniędzy na kształcenie młodych zdolnych artystów w akademiach zagranicznych. Sam często wyszukiwał utalentowanych młodzieńców i przyznawał im stypendia. Pewnego razu, podczas wizytacji Szkoły Rycerskiej, zwrócił uwagę na dobre rysunki dwóch kadetów: Tadeusza Kościuszki i Józefa Oriowskiego, Obydwu zachęcił do studiowania malarstwa w Paryżu, I rzeczywiście, wkrótce młodzieńcy wstąpili do paryskiej Akademii Sztuk Pięknych, ale długo nie zagrzali tam miejsca...

czytaj więcej

Złoty wiek w rozkwicie

Zygmuntowskie czasy, W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach Europy, rozkwitała kultura – piękne wiersze tworzyli poeci, przybywało drukowanych książek, i to coraz częściej w języku polskim, a me łacińskim, W miastach powstawały nowe budowle: ratusze, kościoły, kamienice mieszczańskie, W wielu miejscowościach magnaci wznosili piękne zamki i dwory, zdobili ich wnętrza malowidłami i rzeźbami, gromadzili księgi. Jeszcze w czasach Kazimierza Jagiellończyka przybył do Krakowa z niemieckiej Norymbergii wielki artysta Wit Stwosz. Spędził on w Krakowie prawie dwadzieścia lat. Tutaj stworzył największe dzieła swego życia, a przede wszystkim słynny ołtarz w kościele Mariackim, którego scena środkowa przedstawia Zaśnięcie Marii Panny...

czytaj więcej

A zakon ciągle pałał wrogością do Polski

Druzgocąca klęska zakonu sprawiła, że przestał on być groźny. Nie zmienił się jednak wrogi stosunek Krzyżaków do Polski, Rycerstwo zakonne już nie wzbudzało przerażenia ani w wojsku, ani wśród ludności zamieszkującej ziemie graniczące z Prusami. Z tym większą zajadłością Krzyżacy oczerniali nasz kraj i naszego króla w chrześcijańskiej Europie. Przedstawiali Polskę nawet jako wroga chrześcijaństwa, wzywali cały Zachód do wspólnej wyprawy wojennej przeciw Polakom i Jarielle. Do pisania oszczerstw i rozpowszechniania ich po świecie wynajęli pewnego sprzedajnego mnicha dominikańskiego, Jana Falkenberga...

czytaj więcej

Wojny Batorego z Rosją

U północnych granic Litwy w kierunku Morza Bałtyckiego rozpościerają się ziemie nazywane w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej Inflantami, Były to tereny położone nad Bałtykiem i Zatoką Ryską, sięgające na wschód do rzeki Dźwiny. Dzisiaj są częścią Łotwy i Estonii. Na początku XIII wieku na tych ziemiach powstał zakon kawalerów mieczowych, który połączył się później z zakonem krzyżackim. Przez długie lata państwo krzyżackie składało się z dwóch części: Prus i Inflant. Kiedy w 1525 roku Albrecht Hohenzollern rozwiązał zakon w Prusach, kawalerowie mieczowi pozostali na swoim terytorium. Wkrótce jednak i do nich zawitała reformacja. Szlachta i mieszczaństwo inflanckie burzyły się przeciw władzy zakonu...

czytaj więcej

Likwidacja zakonu krzyżackiego w Prusach

Po podpisaniu rozejmu obydwa państwa rozpoczęły przygotowania do ewentualnego wznowienia działań wojennych. W tym czasie ludność państwa zakonnego i sani zakon zaczęły jednak pochłaniać już inne sprawy. Pojawiło się ogromne zainteresowanie reformacją zapoczątkowaną w Niemczech przez Marcina Lutra. Wielki mistrz Albrecht Hohenzollern zaniepokoił się tym, ale jednocześnie zaciekawiły go poglądy Lutra. Zwrócił się do niego z pytaniem, jak zreformować zakon. Wkrótce otrzymał list z dość nieoczekiwaną odpowiedzią: po prostu – rozwiązać zakon. Ale co potem? Co z ziemiami krzyżackimi? Co na to powie Polska? Wielki mistrz podążył więc do Niemiec, do Wittenbergu, aby osobiście wymienić poglądy z reformatorem...

czytaj więcej

21 września

21 września 1331 roku Krzyżacy stanęli pod Kaliszem. Na szczęście dla Polaków na umówione spotkanie nie dotarł czeski sojusznik. Za to Władysław Łokietek zjawił się tam z dość licznym wojskiem. Rycerze zakonni pięć dni oblegali Kalisz, spodziewając się nadejścia Jana Luksemburskiego, Króla Czech zatrzymały jednak ważne sprawy na Śląsku, i to uratowało Polaków. Zawiedzeni Krzyżacy zarządzili odwrót. Wracając, jeszcze bardziej bezlitośnie grabili ziemie polskie, gdyż musieli wrócić z łupem do swego kraju. Władysław Łokietek zorganizował pościg za armią krzyżacką. Rankiem 27 września dogonił pod wsią Płowce jeden z wycofujących się oddziałów wroga...

czytaj więcej

Królewscy synowie

Czas płynął, królowi przybywało lat. Przecież już w roku bitwy grunwaldzkiej miał ich sześćdziesiąt. Do tej pory Władysław Jagiełło nie doczekał się syna, Wprawdzie już po Kazimierzu Wielkim panujący nie miał prawa przekazywania państwa swym potomkom, bo przywilej obsadzania tronu zdobyli sobie możni i przedstawiciele szlachty, ale Jagiełłowy syn to co innego. Chodziło o utrzymanie unii dwóch państw, Witold – książę Litwy – tez nie miał synów. Wspominaliśmy już o drugim małżeństwie króla, ale nie było ono ostatnie. W 1417 roku Jagiełło ożenił się po raz trzeci ze stateczną wdową, Elżbietą Granowską. Trzecia królowa towarzyszyła mężowi tylko trzy łata i zmarła. Dwa lata później siedemdziesięciodwuletni Władysław Jagiełło ożenił się z siedemnastoletnią księżniczką ruską, Zofią Holszańską...

czytaj więcej

Na Śląsku Henryków

Wiele jeszcze razy będziemy wspominać o poczynaniach Krzyżaków, ale teraz powędrujemy na Śląsk, gdzie także działy się sprawy ważne. Tutejsi książęta pragnęli również zjednoczenia Polski. Wspominaliśmy już o Henryku Brodatym, który wspólnie z innymi książętami zamierzał walczyć o przyłączenie do Polski Pomorza Gdańskiego. Mądry to był książę, wiedział, ze nie wolno nadal dzielić kraju na dzielnice, ale trzeba skupić władzę w jednych rękach. Oczywiście, cel ten można było osiągnąć tylko mądrą polityką, popartą silą zbrojną. Któż bowiem miał władać krajem, jeśli nie najsilniejszy z Piastowiczów? Staczając zwycięskie boje, najpierw zawładnął całym Śląskiem, później w walce z Konradem Mazowieckim zdobył Kraków. Przyłączył też do swego państwa dużą część Wielkopolski...

czytaj więcej

Ceremonie

Teraz należało już tylko dopełnić ceremonii koronacyjnej, ale napotkano trudności, Ukoronować króla mógł tylko prymas, arcybiskup gnieźnieński, a ten przebywał w Warszawie i jako stronnik francuski oczekiwał przybycia księcia Conti. Ponadto do ceremonii niezbędne były korona, berło, jabłko i miecz koronacyjny, zamknięte teraz w skarbcu koronnym na Wawelu. Na otwarcie skarbca musieli się zgodzić sejm i prymas. Ośmiu senatorów strzegło klejnotów koronacyjnych. Każdy z nich miał inny klucz i tylko wszyscy razem mogli otwierać zamki skarbca...

czytaj więcej