Category Nauka

Mikołaj Rej

Mikołaj Rej to — w zasadzie — pierwszy w historii literatury poeta piszący w jeżyku polskim. Zwany „ojcem piśmiennictwa polskiego”, autor słynnego zdania: A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają!, pisał polszczyzną niezwykle bogatą, przesycona przysłowiami, czerpiącą z mowy potocznej. Przez całe życie pisał wyłącznie po polsku, w przeciwieństwie do Jana Kochanowskiego, który tworzył także w jeżyku łacińskim. Rej urodził się w Żurawnie pod Haliczem, nauki pobierał w Skalmierzu i Krakowie. Nie zdobył wykształcenia akademickiego dużo czasu poświecił na lekturę współczesnego piśmiennictwa europejskiego, uczył się samodzielnie i dzięki temu posiadł rozległą wiedzę humanistyczną...

czytaj więcej

Ludwik Węgierski na dwóch tronach

Ludwik Węgierski nie miał w Polsce wielu zwolenników, bo me troszczył się o swoje drugie królestwo. Wkrótce po koronacji wyjechał na Węgry, twierdząc, że „nie może znieść polskiego powietrza”. W Krakowie zastępowała go matka Elżbieta Łokietkówna, ale i ona często opuszczała nasz kraj. W rzeczywistości władza spoczywała w rękach możnych małopolskich, zwanych panami krakowskimi. W przyszłości zdobyli sobie oni prawo decydowania o tym, kto zasiądzie na tronie polskim i co królowi wolno, a czego nie. Chorowity Ludwik nie miał syna, a pragnął zachowania tronu polskiego dla swojego rodu. Miał natomiast córki...

czytaj więcej

Pierwsi drukarze oraz Mikołaj Kopernik

W XVI wieku utwory pisarzy łatwiej docierały do czytelników, ponieważ istniały już drukarnie, zakładane w Polsce od końca poprzedniego stulecia. Dzięki temu powstawało więcej książek i nie były tak kosztowne jak przepisywane ręcznie. W 1450 roku złotnik niemiecki Jan Gutenberg wynalazł ruchome czcionki drukarskie, to znaczy pojedyncze litery z metalu, z których można było układać tekst strony w specjalnej ramce i wiele razy odbijać go na papierze. Później tych samych czcionek używano do układania innych tekstów. Wynalazek Gutenberga wkrótce wykorzystano w innych krajach, Wprawdzie jeszcze wcześniej próbowano drukować książki, lecz metodą bardzo uciążliwą. Ten druk polegał na sporządzaniu deseczek odpowiadających stronicom książki...

czytaj więcej

Jagiełło i Jadwiga

Na początku lutego 1386 roku licznie zgromadzeni możni i szlachta na zjeździe w Lublinie, zadowoleni z przyjęcia przez Jagiełłę wszystkich warunków, obwołali go królem Polski. Dziesięć dni po tym zjeździe Jagiełło w asyście swoich krewniaków i wojowników litewskich uroczyście wjechał do Krakowa, wioząc podarki ślubne dla narzeczonej, 15 lutego nastąpił chrzest księcia, Początkowo na ojca chrzestnego proszono wielkiego mistrza krzyżackiego, ale ten zaproszenie odrzucił. Kto jak to, ale on miał powody do niepokoju, widząc, jak łączą się siły polskie i litewskie...

czytaj więcej

Porwanie króla

Wczesną jesienią 1771 roku spiskowcy udali się do Warszawy. Okazja do porwania nadarzyła się w ciemny i słotny wieczór 3 listopada, Król wracał karetą z wizyty u chorego wuja. Towarzyszyła mu niewielka eskorta, bo zdawało się, że w Warszawie panuje zupełny spokój. Zagrodziwszy drogę karecie, porywacze stoczyli krótką walkę z dworzanami, a następnie wywlekli drżącego monarchę, poturbowawszy go przy tym dotkliwie. Pobitego, w poszarpanej odzieży, bez jednego buta, wsadzili na konia i trzymając pomiędzy kilkoma jeźdźcami, pognali ulicami Warszawy w kierunku północnym. W miarę oddalania się od centrum miasta orszak stawał się mniejszy...

czytaj więcej

Chocim

Klęska cecorska wstrząsnęła całą Polską. Kraj żyt w obawie nowego najazdu, Sejm niezwłocznie uchwalił wysokie podatki na wojsko, Jak przewidywano, już w następnym roku ruszyła ku naszym granicom wielka armia turecka, Tym razem wojsko polskie liczyło trzydzieści pięć tysięcy żołnierzy. Poprowadził je przeciw Turkom zwycięzca spod Kirchołmu, hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz. Armia Chodkiewicza oczekiwała nieprzyjaciela w twierdzy chocirnskiej nad Dniestrem, Z pomocą Polakom przyszli Kozacy pod wodzą Piotra Konaszewicza Sahajdacznego, Wojska sułtańskie, znacznie liczniejsze od naszych, były pewne zwycięstwa. Turcy wieźli ze sobą zapasy żywności przeznaczone nie tylko dla wojska na czas walki, ale także na uczty po bitwie. Z wojskiem szły kapele...

czytaj więcej

Rzeczpospolita szlachecka

Szlachta już od dawna uzyskiwała przywileje, a mieszczanie i chłopi – nie. Jeszcze za króla Jana Olbrachta, przed wyprawą mołdawską, wyprosiła kilka ważnych uprawnień: zwolnienie od opłat celnych, wyłączne prawo do posiadania ziemi i władzę nad chłopami, Powiedzmy nieco więcej o tych uprawnieniach. Szlachta zajmowała się handlem produktami rolnymi ze swoich folwarków. Jeżeli właściciel spławiał zboże Wisłą do Gdańska, nie płacił cła w komorach celnych. Wystarczyło tylko mieć zaświadczenie od sejmiku, ze towar pochodzi z własnego gospodarstwa. Kiedy szlachcic przybył do Gdańska, sprzedał zboże i zakupił jakieś artykuły zagraniczne, zamorskie, również nie płacił cła w drodze powrotnej. Wystarczyło tylko jego oświadczenie, ze wiezie je „na własną potrzebę”...

czytaj więcej

Jak Bolesław pozbył się rywali?

Pierworodnym synem Mieszka i Dobrawy był Bolesław i zgodnie z przyjętą tradycją on jako najstarszy powinien odziedziczyć państwo. Ówczesne prawo zwyczajowe uznawało państwo za własność rodu panującego i rozporządzano nim jak każdą inną własnością osobistą. Mieszko pozostawił jeszcze trzech młodszych synów z małżeństwa z Odą – Mieszka, Lamberta i Świętopełka. W chwili śmierci ojca byli jeszcze dziećmi, nie zagrażali więc Bolesławowi. W ich imieniu jednak z pretensjami wystąpiła matka. Omal nie doszło do wojny domowej...

czytaj więcej

Drugi rozbiór Polski w 1793 roku

Książę Józef, Tadeusz Kościuszko oraz inni oficerowie poprosili króla o zwolnienie z wojska. Nie chcieli służyć nowej władzy – targowiczanom. Wielu postępowych działaczy, byłych postów na Sejm Czteroletni, opuściło kraj. Targowiczanie z woli Rosji przejęli teraz rządy w Warszawie, Gnębili patriotów, rozkładali pieniądze ze skarbu państwa, wyznaczali sobie pensje i nagrody za „zasługi dla ojczyzny”! Sądzili, ze sąsiedzi pomogą im zwyciężyć twórców nowych praw, przywrócą stary porządek, oddadzą im władzę i pójdą sobie. lymczasem zaborcy kazali sobie drogo zapłacić za pomoc udzieloną Targowicy. Tą zapłatą był drugi rozbiór Polski, Przeprowadziły go Prusy i Rosja, Austria tym razem miała własne kłopoty, wdała się bowiem w wojnę z Francją...

czytaj więcej