Category Nauka

Aby synowie się nie wadzili

Całe swoje panowanie poświęcił Bolesław Krzywousty walce o jedność Polski, oto, by nie rozpadła się ona na dzielnice, na drobne księstwa. Jednakże pod koniec życia, w roku 1138, sporządził dokument, w którym zadecydował o podziale Polski między swoich synów. Czy nasz dzielny władca tak bardzo zmienił się w ostatnich latach swego panowania? Czy jedność państwa przestała być dlań dobrem najwyższym? Ależ nie! Mając czterech synów, pragnął tak zorganizować władanie Polską, aby nie doszło do sporów o ziemię i tron. Postanowił każdemu przydzielić dzielnicę, a jednocześnie zachować cały kraj pod władzą jednego księcia, którego wszyscy powinni słuchać. Tym zwierzchnikiem miał zostać najstarszy z jego synów – senior, a później, w następnych pokoleniach – zawsze najstarszy z rodu Piastów...

czytaj więcej

Dość czeskiego panowania!

Już po kilku latach czeskiego panowania wśród Polaków zaczęła narastać niechęć do króla. Nawet dawni stronnicy Wacława mieli go dość. Może dlatego że ich me uhonorował, me nagrodził ziemią i stanowiskami? Król był za to hojny dla Czechów i Niemców, których wielu znalazło się w naszym kraju. Oni głównie wspierali jego władzę, W Krakowie taką podporą czeskiego króla był biskup Jan Muskata – zniemczony Ślązak. W połowie 1305 roku zmarł Wacław II, a jego następcą został syn, Wacław III. Jeszcze nie przybył do Polski, jeszcze nie został ukoronowany, a już zawarł układ z Erandenburczykami – zgodził się oddać im Pomorze Gdańskie w zamian za przyłączenie do Czech Miśni. W 1306 roku Wacław III wyruszył w podróż do Polski, ale nie dojechał. Podczas postoju został zamordowany...

czytaj więcej

Znawca sztuki

Stanisław August był prawdziwym znawcą malarstwa. Odwiedzał często pracownię i prowadził rozmowy z malarzami, oceniał ich prace, doradzał, przedstawiał swoje życzenia. Bardzo zachęcał malarzy do utrwalania na płótnie wielkich wydarzeń z historii Polski, Bacciarellemu polecił namalować poczet królów polskich. Król nie żałował pieniędzy na kształcenie młodych zdolnych artystów w akademiach zagranicznych. Sam często wyszukiwał utalentowanych młodzieńców i przyznawał im stypendia. Pewnego razu, podczas wizytacji Szkoły Rycerskiej, zwrócił uwagę na dobre rysunki dwóch kadetów: Tadeusza Kościuszki i Józefa Oriowskiego, Obydwu zachęcił do studiowania malarstwa w Paryżu, I rzeczywiście, wkrótce młodzieńcy wstąpili do paryskiej Akademii Sztuk Pięknych, ale długo nie zagrzali tam miejsca...

czytaj więcej

Złoty wiek w rozkwicie

Zygmuntowskie czasy, W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach Europy, rozkwitała kultura – piękne wiersze tworzyli poeci, przybywało drukowanych książek, i to coraz częściej w języku polskim, a me łacińskim, W miastach powstawały nowe budowle: ratusze, kościoły, kamienice mieszczańskie, W wielu miejscowościach magnaci wznosili piękne zamki i dwory, zdobili ich wnętrza malowidłami i rzeźbami, gromadzili księgi. Jeszcze w czasach Kazimierza Jagiellończyka przybył do Krakowa z niemieckiej Norymbergii wielki artysta Wit Stwosz. Spędził on w Krakowie prawie dwadzieścia lat. Tutaj stworzył największe dzieła swego życia, a przede wszystkim słynny ołtarz w kościele Mariackim, którego scena środkowa przedstawia Zaśnięcie Marii Panny...

czytaj więcej

A zakon ciągle pałał wrogością do Polski

Druzgocąca klęska zakonu sprawiła, że przestał on być groźny. Nie zmienił się jednak wrogi stosunek Krzyżaków do Polski, Rycerstwo zakonne już nie wzbudzało przerażenia ani w wojsku, ani wśród ludności zamieszkującej ziemie graniczące z Prusami. Z tym większą zajadłością Krzyżacy oczerniali nasz kraj i naszego króla w chrześcijańskiej Europie. Przedstawiali Polskę nawet jako wroga chrześcijaństwa, wzywali cały Zachód do wspólnej wyprawy wojennej przeciw Polakom i Jarielle. Do pisania oszczerstw i rozpowszechniania ich po świecie wynajęli pewnego sprzedajnego mnicha dominikańskiego, Jana Falkenberga...

czytaj więcej

Likwidacja zakonu krzyżackiego w Prusach

Po podpisaniu rozejmu obydwa państwa rozpoczęły przygotowania do ewentualnego wznowienia działań wojennych. W tym czasie ludność państwa zakonnego i sani zakon zaczęły jednak pochłaniać już inne sprawy. Pojawiło się ogromne zainteresowanie reformacją zapoczątkowaną w Niemczech przez Marcina Lutra. Wielki mistrz Albrecht Hohenzollern zaniepokoił się tym, ale jednocześnie zaciekawiły go poglądy Lutra. Zwrócił się do niego z pytaniem, jak zreformować zakon. Wkrótce otrzymał list z dość nieoczekiwaną odpowiedzią: po prostu – rozwiązać zakon. Ale co potem? Co z ziemiami krzyżackimi? Co na to powie Polska? Wielki mistrz podążył więc do Niemiec, do Wittenbergu, aby osobiście wymienić poglądy z reformatorem...

czytaj więcej

Na Śląsku Henryków

Wiele jeszcze razy będziemy wspominać o poczynaniach Krzyżaków, ale teraz powędrujemy na Śląsk, gdzie także działy się sprawy ważne. Tutejsi książęta pragnęli również zjednoczenia Polski. Wspominaliśmy już o Henryku Brodatym, który wspólnie z innymi książętami zamierzał walczyć o przyłączenie do Polski Pomorza Gdańskiego. Mądry to był książę, wiedział, ze nie wolno nadal dzielić kraju na dzielnice, ale trzeba skupić władzę w jednych rękach. Oczywiście, cel ten można było osiągnąć tylko mądrą polityką, popartą silą zbrojną. Któż bowiem miał władać krajem, jeśli nie najsilniejszy z Piastowiczów? Staczając zwycięskie boje, najpierw zawładnął całym Śląskiem, później w walce z Konradem Mazowieckim zdobył Kraków. Przyłączył też do swego państwa dużą część Wielkopolski...

czytaj więcej

Ceremonie

Teraz należało już tylko dopełnić ceremonii koronacyjnej, ale napotkano trudności, Ukoronować króla mógł tylko prymas, arcybiskup gnieźnieński, a ten przebywał w Warszawie i jako stronnik francuski oczekiwał przybycia księcia Conti. Ponadto do ceremonii niezbędne były korona, berło, jabłko i miecz koronacyjny, zamknięte teraz w skarbcu koronnym na Wawelu. Na otwarcie skarbca musieli się zgodzić sejm i prymas. Ośmiu senatorów strzegło klejnotów koronacyjnych. Każdy z nich miał inny klucz i tylko wszyscy razem mogli otwierać zamki skarbca...

czytaj więcej

„Za króla Sasa…”

Różne dziwactwa, obżarstwo, pijaństwo panujące na dworze królewskim naśladowali niektórzy magnaci. Urządzali na przykład zawody, kto wypije więcej wina, W czasach saskich opinię największego pijaka Rzeczypospolitej zdobył wojewoda wileński Karol Radziwiłł, zwany Panie Kochanku. On i jemu podobni dbać tylko o suto zastawiony stół, o to, by każdy podziwiał ich hojność i szeroki gest w urządzaniu wielkich biesiad. Nie troszczyli się natomiast o własne wykształcenie, a jeszcze mniej o poziom kultury w państwie. Wśród magnatów zdarzali się analfabeci, a pośród drobnej szlachty tylko co dziesiąty potrafił czytać i pisać. Wśród bogatej szlachty co trzeci był niepiśmienny. W tych czasach nauczaniem zajmował się prawie wyłącznie zakon jezuitów...

czytaj więcej

Zwycięstwo Mieszka I pod Cedynią w 972 roku

Okazało się jednak, że poprawne na ogół stosunki Mieszka z cesarstwem nie zapobiegły walkom polsko-niemieckim. Latem 972 roku, kiedy cesarz niemiecki Otto I przebywał we Włoszech, władca pogranicznego księstwa niemieckiego – Marchii Wschodniej – margrabia Hodo samowolnie wyruszył na wyprawę wojenną przeciwko Polsce. Na czele licznego rycerstwa zbliżył się do granicy. Zaniepokojony poczynaniami przeciwnika Mieszko pospiesznie zebrał drużynę i wraz z bratem Czciborem pomaszerowali bronić swych ziem. Do bitwy doszło 24 czerwca pod miejscowością Cydzyna (albo Cedynia) położoną nad Odrą na północ od ujścia Warty, Głównymi siłami polskimi dowodził Mieszko, a wojskami odwodowymi – Czcibor, O zwycięstwie strony polskiej zadecydowało uderzenie Czcibora przeprowadzone w kulminacyjnym momencie boju...

czytaj więcej

Przygotowania do wojny z Rosją

Król przygotował prawie pięćdziesięciotysięczną armię w jej skład weszły po raz pierwszy oddziały piechoty wybranieckiej. Wojnę rozpoczął latem 1579 roku. Wojska polsko-litewskie zdobyły utrzymywaną przez Rosjan twierdzę Połock, a także kilka innych mniejszych warowni, Wyprawa skończyła się przywróceniem Polsce ziemi połockiej, utraconej za Zygmunta Augusta. Inne ziemie pozostawały nadal pod panowaniem Iwana Groźnego. Król zmuszony był jeszcze raz poprosić sejm o pieniądze na wojsko. Posłowie ponownie uchwalili podatki, chociaż nie tak chętnie jak poprzednio. W następnym roku ruszyła nowa wyprawa przeciwko Rosji. Wojska króla Stefana stanęły pod twierdzą Wielkie Łuki, położoną już na terytorium rosyjskim...

czytaj więcej