Jak wybierać króla?

Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572 roku. Wkrótce wieść o śmierci króla rozeszła się po całym kraju, I wielkie miasta ze stołecznym Krakowem, i najmniejsze wioski, i lud polski, i litewski, cale społeczeństwo Rzeczypospolitej pogrążyło się w głębokiej żałobie. Tak przecież bywało i dawniej w podobnych sytuacjach, lecz dotąd żadna śmierć panującego nie wywołała tyle niepokoju, poczucia bezradności i najczarniejszych przepowiedni. Umarł ostatni z Jagiellonów. Wybór nowego króla wiązał się z dużymi trudnościami, Szlachta musiała samodzielnie ustalić tok postępowania po śmierci monarchy. Przede wszystkim należało określić sposób wyboru. Panowała ogólna niezgoda między magnaterią a szlachtą w sprawie wyznaczenia zastępcy króla na czas bezkrólewia. Magnaci nie mogli również dojść do zgody między sobą. Wielu na własną rękę zwoływało szlachtę na narady. W kilku miastach Polski obradowały zjazdy szlacheckie, na których podejmowano uchwały w sprawie zapewnienia spokoju i bezpieczeństwa podczas bezkrólewia, wyboru króla, a także wyboru zastępcy króla. Ale daremne były to wysiłki, bo co jeden zjazd uchwalił, inny odrzucał i proponował własne uchwały. Jedni chcieli przekazać tymczasową władzę prymasowi, drudzy woleli wojewodę krakowskiego, Jedni proponowali, aby króla miał prawo wybierać każdy szlachcic, inni znów uważali, że uprawnieni do tego są tylko reprezentanci. A ileż to odmiennych zdań wypowiedziano w takich sprawach, ak określenie miejsca wyborów, wytypowanie kandydatów do tronu! Wszystko to było wynikiem braku odpowiednich praw i doświadczenia – szlachta i senatorowie dopiero uczyli się, „jako pana obierać”. Trwało to jednak zbyt długo i ze szkodą dla całego kraju. Dochodziło do nieporozumień między szlachtą a magnatami, których oskarżano, że chcą sami tylko decydować o losach tronu polskiego, Kłótnie i spory przedłużały się, budząc u wszystkich coraz większy niepokój. Na jednym ze zjazdów zatroskany o przyszłość kraju senator przemawiał: ,.Trzeba sprawiedliwości, sądów nie masz trzeba sądów, króla nie masz trzeba króla, zgody nie masz”.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>