Sejm „niemy” 1717 roku

W 1717 roku wojska rosyjskie na prośbę Augusta II wkroczyły do Polski i otoczyły zamek, w którym obradował sejm, Zapadły na nim uchwały jakich życzył sobie car, a żaden poseł ze strachu nawet ust nie otworzył, W izbie panowała cisza, Nikt nie śmiał przemówić. Milcząco przyjęto decyzję nakazującą Polsce ograniczenie liczebności armii do dwudziestu czterech tysięcy żołnierzy Łatwo zrozumieć, jak bezbronny stawał się nasz kraj, jeśli przypomnimy że i tej liczby nigdy nie mieliśmy, bo brakowało pieniędzy, A w połowie XVIII wieku Rosja miała około trzystu tysięcy wojska, małe Prusy zaś – sto osiemdziesiąt tysięcy. Zdecydowano też, ze wojska saskie opuszczą Polskę, a król będzie mógł zatrzymać przy sobie tylko tysiąc dwustu żołnierzy gwardii...

czytaj więcej

Władysław Warneńczyk

Królem Polski został dziesięcioletni Władysław, ale me on sprawował rządy, lecz w jego imieniu matka Zofia i panowie krakowscy z biskupem Zbigniewem Oleśnickim na czele. Właściwie sam biskup najczęściej decydował o sprawach państwowych. W XIII wieku w Azji Mniejszej pojawili się Turcy osmańscy. Ziemie, na których organizowali swe państwo, należały niegdyś, w starożytności, :o cesarstwa rzymskiego. Później, po podzieleniu cesarstwa na dwie części, powstało tam cesarstwo bizantyjskie ze stolicą w Konstantynopolu nad Bosforem – cieśniną Morza Czarnego. Konstantynopol dawniej nazywany był Bizancjum – stąd nazwa cesarstwa. Turcy podbijali ziemie bizantyjskie, = w końcu XIV wieku, ominąwszy Konstantynopol, wtargnęli do Europy. Wojska tureckie budziły postrach w państwach południowoeuropejskich...

czytaj więcej

Szkoła księdza Konarskiego

Nie sądźmy jednak, że w tych ponurych czasach ciemnoty i złych rządów nikt nie chciał ratować ojczyzny. Byli ludzie mądrzy i mówili, co trzeba robić, aby chronić Rzeczpospolitą przed upadkiem. Wyjaśniali szlachcie, dlaczego sąsiedzi są zainteresowani utrzymaniem bałaganu w Polsce, choć swoje państwa wzmacniają. Przekonywali, że krajowi grozi utrata wolności, jeśli zgodnie nie zostaną przeprowadzone reformy. Proponowano przede wszystkim zlikwidowanie liberum veto i wolnej elekcji. Gdy nie będzie liberum veto, żaden niemądry czy przekupiony poseł nie sprzeciwi się uchwaleniu pożytecznych ustaw. A jeśli nie będzie wolnych elekcji, państwa ościenne przestaną decydować, kto ma zostać naszym królem, bo tron będzie dziedziczony...

czytaj więcej

Jak wybierać króla?

Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572 roku. Wkrótce wieść o śmierci króla rozeszła się po całym kraju, I wielkie miasta ze stołecznym Krakowem, i najmniejsze wioski, i lud polski, i litewski, cale społeczeństwo Rzeczypospolitej pogrążyło się w głębokiej żałobie. Tak przecież bywało i dawniej w podobnych sytuacjach, lecz dotąd żadna śmierć panującego nie wywołała tyle niepokoju, poczucia bezradności i najczarniejszych przepowiedni. Umarł ostatni z Jagiellonów. Wybór nowego króla wiązał się z dużymi trudnościami, Szlachta musiała samodzielnie ustalić tok postępowania po śmierci monarchy. Przede wszystkim należało określić sposób wyboru. Panowała ogólna niezgoda między magnaterią a szlachtą w sprawie wyznaczenia zastępcy króla na czas bezkrólewia...

czytaj więcej

Droga odwrotu

Droga odwrotu wiodła przez tereny zniszczone i wypalone. Głód, pragnienie i brak snu osłabiały żołnierzy nieustannie nękanych atakami nieprzyjaciela. Armia zmniejszała się. Przerażeni wieścią mi o zbliżaniu się wielkich sił tureckich niektórzy rzucili się do bezładnej ucieczki. Powstało trudne do opisania zamieszanie. Hetman w żaden sposób nie mógł opanować sytuacji. Jemu również radzono zostawić wszystko i uciekać, ratować życie. Paru oficerów zgłosiło się, by towarzyszyć mu w charakterze ochrony. Odmówił. – Jeżeli Bóg zdarzy klęskę, nie szukajcie mnie między jeńcami, lecz tylko między poległymi – oznajmił hetman swoim żołnierzom, W odwrocie staczano potyczki z atakującymi nieprzyjaciółmi. Wielu odłączało się od obozu, uciekając na własną rękę. Ranny został syn Żółkiewskiego...

czytaj więcej

Pod zaborami

Chłopi woleli składać taki rodzaj opłaty za użytkowaną ziemię, bo mogli więcej czasu poświęcić na pracę we własnym gospodarstwie. Zyskiwał na tym również szlachcic, gdyż za otrzymane pieniądze mógł wynająć ludzi, którzy pracowali lepiej niż chłopi pańszczyźniani, zmuszani do bezpłatnej pracy. W unowocześnionych folwarkach już nie potrzebowano tak wielu pracowników, ponieważ stosowano lepsze narzędzia: zamiast sierpów – kosy, zamiast drewnianych zębów przy bronach – zęby żelazne, zamiast zwykłych szufli do czyszczenia ziarna – młynki zastępujące pracę kilku ludzi. Dzięki lepszemu nawożeniu ziemi uzyskiwano wyższe plony. Oczywiście, wszystkie te zmiany dopiero zostały zapoczątkowane, ale ci, którzy j e wprowadzali, zyskali wkrótce wielu naśladowców...

czytaj więcej

Gal Anonim

Imię i nazwisko tego średniowiecznego pisarza nie są znane. Uczeni od wieków badają, kim był autor pierwszej polskiej kroniki. Najbardziej prawdopodobna jest teza, według której twórcą Kroniki był francuskim mnichem przebywającym około 1110 r. na Węgrzech w klasztorze Samogyyar. Na Węgry przyjechał prawdopodobnie z francuskiego opactwa Saint-Gilles — dlatego nazwano go Gallem, czyli Francuzem. W klasztorze Samogyyar Gali spotkał wracającego z pokutnej pielgrzymki polskiego króla Bolesława Krzywoustego. Do Polski przybył wraz z władcą i w latach 1112-1116 napisał Kronikę. Kronika Galia Anonima została napisana w języku łacińskim autor prawdopodobnie nie pisał jej, lecz dyktował (znał średniowieczną sztukę dyktowania)...

czytaj więcej

Stanisław August, opiekun pisarzy i artystów

Już po paru latach reformowania szkól widać było dobre wyniki, Polsce przybywało ludzi wykształconych, troszczących się o los kraju. W wielu drukarniach drukowano książki, które chętnie kupowano i czytano. W czasach stanisławowskich żyło wie-lu literatów. Król był ich opiekunem i dobroczyńcą. Zachęcał do pisania, udzielał pomocy materialnej, Wielu twórców gościł na swoim dworze w Zamku warszawskim, Stworzył zasobną w książki bibliotekę i udostępnił ją uczonym i pisarzom...

czytaj więcej

Prawdziwy król

Król Stefan pragnął naprawdę rządzić, a nie ulegać we wszystkim szlachcie. Był przekonany, ze dobrze zna zarówno swoje powinności, jak i potrzeby kraju. Nie znosił sprzeciwu. Pewnego razu powiedział w sejmie: .Jestem waszym prawdziwym królem, a niemalowanym, Będę panował i rozkazywał. Bądźcie sobie stróżami swojej wolności, ale nie myślcie, że jesteście moimi nauczycielami”. Nie tylko słowa, lecz także czyny króla świadczyły o j ego energii i surowości wobec warchołów. Karał nawet magnatów, gdy na to zasłużyli. Jeszcze w czasie krótkiego panowania Henryka Walezego magnat Samuel Zborowski został skazany przez sąd na pozbawienie praw i wygnanie z kraju, ponieważ wywołał awanturę na sejmie koronacyjnym, zabijając szlachcica, z którym miał sprzeczkę...

czytaj więcej

Ostatnia wojna z zakonem

Po wojnie trzynastoletniej bardzo źle układały się stosunki polsko-krzyżackie. Działo się tak z winy zakonu, który pragnął odzyskać utracone ziemie i uniezależnić się od Polski, W tym celu szukał sojuszników, popierał wrogów Polski i zbroił się. Kiedy na tronie zasiadł Zygmunt Stary, kraj nasz miał sporo kłopotów z sąsiadami. Księstwo Moskiewskie prowadziło wojnę z Litwą, a granice południowe były zagrożone przez Tatarów. Wiedzieli o tym Krzyżacy i przygotowywali odwet. W 1511 roku wielkim mistrzem zakonu został Albrecht Hohenzollern, syn margrabiego brandenburskiego i Zofii Jagiellonki, córki Kazimierza Jagiellończyka...

czytaj więcej

Król przystąpił do Targowicy!

Książę Józef Poniatowski pełen nadziei snuł plany wojenne, kiedy dotarła wiadomość z Warszawy, że król rozkazuje przerwać wojnę, a sam przystępuje do Targowicy! Jak mogło dojść do tak haniebnej decyzji? Wszyscy zadawali sobie to pytanie i żądali sprawdzenia niewiarygodnej wieści. Niestety, potwierdzenie nadeszło niebawem: król zdradził! W obozie księcia nikt nie zamierzał kapitulować, żołnierze chcieli walczyć mimo rozkazu królewskiego. Na naradzie oficerów zrodziła się myśl, aby małym oddziałem udać się do Warszawy, porwać Stanisława Augusta i sprowadzić go do obozu. Przypuszczano, że król na pewno zmieni decyzję, kiedy nie będzie miał wokół siebie złych doradców – tchórzy i zdrajców. Książę Józef sprzeciwił się temu projektowi w obawie o zdrowie i życie stryja...

czytaj więcej