Rzeczpospolita szlachecka

Szlachta już od dawna uzyskiwała przywileje, a mieszczanie i chłopi – nie. Jeszcze za króla Jana Olbrachta, przed wyprawą mołdawską, wyprosiła kilka ważnych uprawnień: zwolnienie od opłat celnych, wyłączne prawo do posiadania ziemi i władzę nad chłopami, Powiedzmy nieco więcej o tych uprawnieniach. Szlachta zajmowała się handlem produktami rolnymi ze swoich folwarków. Jeżeli właściciel spławiał zboże Wisłą do Gdańska, nie płacił cła w komorach celnych. Wystarczyło tylko mieć zaświadczenie od sejmiku, ze towar pochodzi z własnego gospodarstwa. Kiedy szlachcic przybył do Gdańska, sprzedał zboże i zakupił jakieś artykuły zagraniczne, zamorskie, również nie płacił cła w drodze powrotnej. Wystarczyło tylko jego oświadczenie, ze wiezie je „na własną potrzebę”. Mieszczanie trudniący się handlem nie korzystali z żadnych zwolnień. Zgodnie z wyłącznym prawem szlachcica do posiadania ziemi, mieszczanin, choćby najbogatszy, nie mógł sobie kupić folwarku. Byłby przecież konkurentem! Zdecydowano nawet, ze ci mieszczanie, którzy mają posiadłości rolne, muszą je sprzedać. W gospodarstwie szlacheckim pracowali chłopi. Aby nie dopuścić do porzucania pracy u pana w poszukiwaniu lepszych warunków życia, sejm zabronił chłopom opuszczać wieś. Tylko jednemu synowi chłopskiemu wolno było udać się do miasta na naukę rzemiosła. W ciągu roku mógł opuścić wieś najwyżej jeden jej mieszkaniec. Każdy może teraz postawić pytanie – dlaczego to królowie od bardzo dawna sprzyjali szlachcie, a nie chłopom lub mieszczanom? Przede wszystkim dlatego, że głównie na stanie szlacheckim spoczywał obowiązek obrony państwa. Każdy szlachcic „usiał się stawić na wyprawę wojenną konno i z orężem na wezwanie królewskie. Stara zasada głosiła: .Każdy, kto ziemię miał, ten bronić orężem ojczyzny musiał”. Do roku 1454 zwoływanie pospolitego ruszenia zależało tylko od króla. Później zgodę na to musiała wyrazić szlachta na swoich zjazdach, czyli na sejmikach ziemskich. Poza tym, jeżeli król potrzebował pieniędzy, na przykład na obronę kraju albo na wykupienie jeńców z niewoli, musiał o nie prosić szlachtę. Ta zaś mogła wyrazić zgodę lub nie, bo była zwolniona od obowiązku płacenia podatków, królowie byli więc bardzo uzależnieni od szlachty.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>